Dienstencontracten onder boek 7 BW: wat u moet weten

Met de nakende invoering van Boek 7 “Bijzondere contracten” in het Belgisch Burgerlijk Wetboek zet de wetgever binnenkort de volgende stap in de grondige hervorming van het contractenrecht. Waar Boek 5 reeds het algemene verbintenissenrecht moderniseerde, tracht Boek 7 duidelijkheid te scheppen in de versnipperde en soms verouderde regels rond specifieke overeenkomsten.

De bepalingen gelden in principe als aanvullend recht, tenzij de wet zelf bepaalt dat er niet mag van worden afgeweken. Naar verwachting zal het wetsvoorstel in de loop van 2026 worden goedgekeurd om 12 maanden later in werking te treden. In dit artikel bespreken we enkele belangrijke aandachtspunten en de mogelijke impact ervan op ondernemingen in dienstverlening.

Uniform kader voor diensten

Een van de belangrijkste vernieuwingen in Boek 7 is de invoering van een algemene regeling voor dienstencontracten. Vandaag zijn de relevante regels nog verspreid over afzonderlijke contracttypes waaronder aanneming, lastgeving en bewaargeving. Dat leidt in de praktijk regelmatig tot discussie over de juiste kwalificatie van een overeenkomst.

Boek 7 tracht hier meer duidelijkheid in te scheppen. Wanneer een partij zich ertoe verbindt om, zonder band van ondergeschiktheid, een  materiële of intellectuele prestatie te leveren voor een andere partij, valt die overeenkomst in principe onder het nieuwe dienstenregime. Dit zorgt voor een uniform juridisch kader voor uiteenlopende prestaties zoals consultancy en IT-diensten.

Voor sommige specifieke contractvormen blijven er enkele aanvullende regels van toepassing, zoals voor lastgeving (vertegenwoordiging in naam en voor rekening van een opdrachtgever) en bouwwerken (bouwen, verbouwen, sloopwerken en grove herstellingen).

Tweevoudige oplevering

Boek 7 verankert expliciet de mogelijkheid van een tweevoudige oplevering bij aannemingscontracten. In de praktijk wordt vaak gewerkt met een voorlopige oplevering, waarbij zichtbare gebreken worden vastgesteld, gevolgd door een definitieve oplevering na een afgesproken periode. Deze werkwijze wordt nu uitdrukkelijk in de wet opgenomen.

Belangrijk is wel dat dit geen automatisch toepasbare regel is. Indien partijen niets bepalen, blijft het uitgangspunt dat de oplevering in één keer plaatsvindt (met uitzondering van woningbouwcontracten).

Voor aannemers en projectontwikkelaars is dit een belangrijke wijziging. De wettelijke verankering beïnvloedt onder meer het begin van aansprakelijkheidstermijnen, de behandeling van gebreken en de bewijspositie van partijen.

Versterkte verplichtingen voor dienstverleners (en opdrachtgevers)

Boek 7 legt tevens duidelijke bijkomende verplichtingen op bij de uitvoering van dienstencontracten. Zo wordt de zogenaamde veiligheidsplicht uitdrukkelijk vastgelegd in de wet. Wanneer de uitvoering van een opdracht risico’s inhoudt voor de opdrachtgever, diens goederen, derden en hun goederen, moet de dienstverlener alle redelijke maatregelen nemen om schade te voorkomen. Denk bijvoorbeeld aan een aannemer die vooraf nagaat of er ondergrondse leidingen aanwezig zijn vóór de graafwerken starten, of aan een technische dienstverlener die bij het installeren van machines controleert of de werkplek voldoet aan veiligheidsnormen en beschermingsmaatregelen voor personeel.

Daarnaast wordt de inschakeling van hulppersonen, zoals onderaannemers of externe specialisten, duidelijker geregeld. In principe blijft wel de hoofddienstverlener verantwoordelijk voor fouten die deze hulppersonen maken bij de uitvoering van de opdracht. Boek 7 voert ook een regeling van rechtstreekse betaling in: wanneer een onderaannemer niet wordt betaald, kan hij zich rechtstreeks wenden tot de opdrachtgever. Partijen kunnen hiervan niet afwijken in hun contract.

Nieuw is bovendien dat bij projecten met meerdere betrokken dienstverleners, de opdrachtgever in beginsel instaat voor de coördinatie van hun werkzaamheden, tenzij hij deze taak uitdrukkelijk aan één van hen toevertrouwt. Tegelijk wordt een wederzijdse informatie- en samenwerkingsplicht ingevoerd tussen opdrachtgever en dienstverlener.

Ongekende omstandigheden

Een opvallende wijziging betreft de wettelijke verankering van ongekende omstandigheden bij alle dienstencontracten, vooral bij vaste of forfaitaire prijsafspraken.

Wanneer externe factoren die al bestonden bij het sluiten van het contract, maar redelijkerwijze niet gekend waren, de uitvoering buitensporig verzwaren, voorziet Boek 7 in een mogelijkheid tot heronderhandeling. Indien partijen geen akkoord bereiken, kan de rechter onder strikte voorwaarden tussenkomen. Een concreet voorbeeld is een bouwproject waarbij een ondergrondse kabel, die bij contractsluiting al aanwezig was maar niet op de plannen vermeld stond, extra werk en kosten veroorzaakt. Zo kunnen contractanten een evenwicht creëren tussen contractuele zekerheid en economische realiteit, maar verhoogt tegelijk het belang van duidelijke clausules omtrent prijsherziening en risicoverdeling.

Conclusie

Boek 7 bevat belangrijke wijzigingen voor dienstencontracten, met een aanzienlijke impact voor sectoren zoals bouw en consultancy. Het nieuwe wettelijke kader beïnvloedt hoe contracten moeten worden opgesteld, uitgevoerd en geïnterpreteerd, met duidelijke regels rond veiligheid, samenwerking, coördinatie en oplevering. Ondernemingen doen er daarom goed aan hun contracten en standaarddocumenten tijdig te laten nakijken en waar nodig aan te passen aan de toekomstige wettelijke vereisten.

Hoe kunnen wij u helpen?

Als advocatenkantoor met focus op het ondernemingsrecht volgen wij de hervorming van Boek 7 van nabij op en denken wij graag proactief met u mee over de impact op uw onderneming. Concreet kunnen wij u bijstaan met:

• nazicht en actualisering van dienstencontracten in het licht van het nieuwe wettelijke kader;  en
• praktisch advies bij nieuwe projecten of onderhandelingen, met bijzondere aandacht voor duidelijke afspraken, risicoverdeling en prijsmechanismen.

Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek. Wij denken mee vanuit zowel de juridische als de zakelijke realiteit om uw onderneming te ondersteunen.

Tibo Truyens en Pieter-Jan Aerts
De Langhe Advocaten